22.06.2013 tarihi itibari ile uyuşmazlıkların çözümü için yeni bir kurum olan arabuluculuk yasası yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Ülkemizdeki uyuşmazlık sayısının mahkemelerce çözümlenebilecek sayının çok üstünde olması ve bu durumun hızlı ve adil yargılamayı etkilemesi de göz önünde bulundurularak arabuluculuk müessesesi yasalaştırılmıştır.
Hangi uyuşmazlıklar için arabuluculuğa başvurulabilecek?
Kanun, yabancılık unsuru taşıyanlar da dâhil olmak üzere, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde arabuluculuğa başvurulabileceğini düzenlerken, aile içi şiddet içeren uyuşmazlıkları kapsam dışında bırakmaktadır.
Arabuluculuk hangi temel ilkeler çerçevesinde düzenlenmiştir?
İradi olma ve eşitlik
Taraflar, arabulucuya başvurmak, süreci devam ettirmek, sonuçlandırmak veya bu süreçten vazgeçmek konusunda serbest olup, taraflar, gerek arabulucuya başvururken gerekse tüm süreç boyunca eşit haklara sahiptirler.
Gizlilik
Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça arabulucu, arabuluculuk faaliyeti çerçevesinde kendisine sunulan veya diğer bir şekilde elde ettiği bilgi ve belgeler ile diğer kayıtları gizli tutmakla yükümlüdür.
Beyan veya belgelerin kullanılamaması
Taraflar, arabulucu veya arabuluculuğa katılanlar da dâhil üçüncü bir kişi, uyuşmazlıkla ilgili olarak hukuk davası açıldığında yahut tahkim yoluna başvurulduğunda, taraflarca yapılan arabuluculuk daveti veya bir tarafın arabuluculuk faaliyetine katılma isteğini, taraflarca ileri sürülen görüş ve teklifleri, taraflarca ileri sürülen önerileri veya herhangi bir vakıa veya iddianın kabulünü, delil olarak kullanamayacaklardır.
Arabulucuya başvuru nasıl olacak?
Taraflar dava açılmadan önce veya davanın görülmesi sırasında arabulucuya başvurma konusunda anlaşabilirler. Mahkeme de tarafları arabulucuya başvurmak konusunda aydınlatıp, teşvik edebilir.Aksi kararlaştırılmadıkça taraflardan birinin arabulucuya başvuru teklifine otuz gün içinde olumlu cevap verilmez ise bu teklif reddedilmiş sayılır. Arabulucu taraflarca birlikte seçilecek.
Arabuluculuk sürecinin başlaması ve sürelere etkisi
Arabuluculuk süreci, dava açılmadan önce arabulucuya başvuru hâlinde, tarafların ilk toplantıya davet edilmeleri başlayacak olup, arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçirilen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmayacak.
Mahkeme kararların dahi özellikle özel hukuk alanında icra edilebilirliği zorlaşırken, arabuluculuk kurumunun işlevselliğinin nasıl olacağı yeni dönemde ortaya çıkacaktır.
Av. Alev ÜSTÜNGEL